Bekir Ayaz

Papa’nın Türkiye’ye yaptığı bu ilk yurtdışı ziyareti salt bir barış mesajı gibi sunulsa da, gerçekte Türkiye’nin jeopolitik ağırlığı, Lozan sonrası düzen ve Hristiyan dünyasındaki merkez güç hesaplarıyla doğrudan temas halinde. Bu ziyaret, inançlar arası diyalogdan çok daha fazlasını ifade ediyor.

İznik vurgusu rastgele değil. 1700 yıl önce yapılan Birinci Konsil’in mirasını yeniden canlandırmak, Hristiyanlığın tarihsel hafızasını bu topraklara geri taşıyarak yeni bir ruhani merkez inşa etmek hedefleniyor. Bu çaba, Katolik ve Ortodoks hatlarında, dini bir ortak payda kadar siyasi ve kültürel bir yeniden dizilişi de barındırıyor.

Fener Rum Patrikhanesi’nin uluslararası bir ekümenik otorite gibi takdim edilmesi ise Lozan’da belirlenmiş hukuki çerçevenin aşınması anlamına geliyor. ABD ve Vatikan’ın bu konudaki iş birliği, Türkiye’nin karar mekanizmaları üzerinde sembolik ama uzun vadede etkili olacak bir baskı üretme niyeti taşıyor.

Rusya–Ukrayna Savaşı, Ortadoğu’daki Hristiyan–Ortodoks azınlıklar ve Antakya Patrikhanesi üzerindeki muhtemel etkiler düşünüldüğünde bu ziyaretin sadece dini olmadığı; çok katmanlı bir jeopolitik anlam taşıdığı açık. Katolik doktrinindeki “Üçüncü Bin Yıl” planlamasının Anadolu’ya yeniden merkezi bir kutsiyet atfetmesi de bu stratejinin ideolojik altyapısına işaret ediyor.

Sonuç olarak Papa’nın Türkiye ziyareti, diplomatik bir nezaket temasından ibaret değildir. Bu hamle, Batı’nın Hristiyan dünyası üzerinden bölgeye yeniden yön verme, Türkiye’nin egemenlik alanlarını tanımlama biçimini dönüştürme ve İslam coğrafyasındaki dağınıklığı kullanma girişiminin açık bir yansımasıdır.

Din Dünyası, Kazakistan’ın başkenti – Nur-Sultan Şehrinin kalbinde düzenlenecek, tüm çeşitliğiyle yılın ana etkinliği olarak adlandırılan – VII Dünya ve Geleneksel Dinler Liderleri Kongre’sini bekliyor.

Bu kongrede hangi dini liderleri göreceğiz? Papa I.Francis bu ülkeye ilk ziyaretini gerçekleştiriyor. Kazakistan’ın modern tarihinde bu, Roma Katolik Kilisesi Başkanı’nın sadece ikinci ziyaretidir.

Üçüncü milenyumun şafağında2001 yılında ülkeyi, Büyük Papa II. John Paul ziyaret etti. Bu olayın çağdaşlarının da not ettiği gibi, tüm inançların bir çatı altında toplandığı genel bir toplantı oluşturma ve onların aralarında bir diyalog kurma fikri, Büyük Papa’nın Müslüman gençlerle Tanrı’nın tek olduğu hakkında konuştuğu anda doğdu. Kendisi, yeni yüzyılda halklar arasında çatışma olmaması gerektiğini, birlik olup bir birimizi affetmemiz gerektiğini söylemişti.

Papa’nın küresel çalkantı ve kargaşa zamanlarının zor koşullarında Kazakistan’a yeni gelişi ve dünya dinlerinin diğer liderleriyle toplantılar yapması bağlamında, kısa bir süre için devam eden süreçlerin ahlaki ilkelerine kamuoyunun dikkatini çekmeyi vaat ediyor.

Tüm bunların dışında, Orta Asya bölgesinde ilk kez, Kazakistan’ın başkentine gelecek din mensupları da dahil olmak üzere, on binlerce Katolik dinine inananlar için bir Kutsal Ayin düzenlenecek.

Kongreye Papa’nın yanı sıra, El-Ezher’in Büyük İmamı Şeyh Ahmed Al-Tayeb’in, Kudüs Patriği III Teofilos’un, Rusya Federasyonu Müslümanlarının Ruhani İdaresi Başkanı Müftü RavilGaynutdin’in ve farklı ülkelerin her türlü dini mezheplerinin ve uluslararası örgütlerinin başkanlarının katılmaları bekleniyor.

Bu Kongrenin üst düzey konukları, ‘Dini liderlerin koronavirüspandemisinden sonraki dönemde insanlığın ruhsal ve sosyal gelişiminde yer almaya çağırıldıkları rolün incelenmesi ve değerlendirilmesi’ temasıyla fazlasıyla örtüşmektedir.

Kongre sonucunda, uzun vadeli istikrarın sağlanması ve barışa ulaşma sürecinde dünya liderlerinin ve geleneksel dinlerin aktif katılımına ilişkin önemli hükümler içeren bir Bildiri kabul edileceği şimdiden bilinmektedir.